Το Tormentum II είναι ένα παιχνίδι που, από τα πρώτα κιόλας λεπτά, καλλιεργεί μια διαρκή αμφιβολία για όσα βλέπεις, μετατρέποντας κάθε νέο περιβάλλον σε ένα κομμάτι ενός εφιάλτη που μοιάζει επικίνδυνα αληθινός. Δεν ενδιαφέρεται τόσο να σε κάνει να τρομάξεις, με την παραδοσιακή έννοια, όσο να σε αναγκάσει να αναρωτιέσαι συνεχώς τι είναι πραγματικό και τι αποτελεί αποκύημα ενός μυαλού που καταρρέει. Αυτό το είδος του τρόμου (ψυχολογικό) είναι ίσως το αγαπημένο μου, λόγω του ότι μεγάλωσα με τέτοια Point-and-Click παιχνίδια.
Περισσότερα από δέκα χρόνια μετά το Tormentum: Dark Sorrow, η μικρή ομάδα της OhNoo Studio επιστρέφει έχοντας αφιερώσει σχεδόν οκτώ χρόνια ανάπτυξης στο sequel. Το εντυπωσιακό είναι πως αντί να κυνηγήσει μεγαλύτερη κλίμακα ή πιο σύγχρονες τάσεις, επέλεξε να εξελίξει όσα έκαναν το πρώτο παιχνίδι να ξεχωρίσει. Το χειροποίητο art direction, τη βαριά ατμόσφαιρα και το κλασικό point-and-click gameplay.
Ως αποτέλεσμα, χτίζει πάνω στις βάσεις του, επενδύοντας περισσότερο στην αφήγηση, στην ψυχολογική πίεση και στην εξερεύνηση ενός κόσμου όπου κάθε εικόνα είναι ζωγραφισμένη στο χέρι και κάθε νέο δωμάτιο κρύβει περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις.
Από νωρίς καταλαβαίνεις ότι το μεγαλύτερο όπλο του Tormentum II δεν είναι οι γρίφοι ούτε τα αλλόκοτα πλάσματά του. Είναι η αίσθηση ότι σε κάνει να αμφισβητείς διαρκώς όσα μόλις είδες. Αυτή η αβεβαιότητα είναι ο βασικός κινητήριος μοχλός σχεδόν μέχρι το τέλος.
Η ιστορία ακολουθεί τον David, έναν άνθρωπο που έχει αφιερώσει τη ζωή του στη δημιουργία μιας προηγμένης προσομοίωσης. Μια ανώνυμη πρόταση για την απόκτηση ενός πανίσχυρου co-processor γίνεται η αφορμή ώστε η πραγματικότητα να αρχίσει να καταρρέει μπροστά στα μάτια του. Εφιάλτες, αναμνήσεις και πραγματικά γεγονότα μπλέκονται τόσο οργανικά μεταξύ τους, ώστε σύντομα σταματάς να εμπιστεύεσαι ακόμη και όσα θεωρούσες δεδομένα.
Το παιχνίδι αποφεύγει επιδεικτικά τις εύκολες εξηγήσεις. Δεν σε καθοδηγεί ούτε εξηγεί κάθε γεγονός μέσα από εκτενείς διαλόγους. Αντίθετα, χρησιμοποιεί το ίδιο το περιβάλλον, τις αλλόκοτες συναντήσεις και μικρές λεπτομέρειες για να χτίσει την αφήγησή του. Κάθε νέα τοποθεσία λειτουργεί σαν κομμάτι ενός παζλ που σχηματίζεται αργά, χωρίς ποτέ να αποκαλύπτει πλήρως την εικόνα του.
Ιδιαίτερα επιτυχημένος είναι και ο τρόπος με τον οποίο ενσωματώνονται οι επιλογές μας. Οι αποφάσεις δεν υπάρχουν απλώς για να διαφοροποιήσουν έναν διάλογο, αλλά μπορούν να καθορίσουν τη μοίρα χαρακτήρων και να επηρεάσουν το τέλος της ιστορίας – έχει multiple endings. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι σχεδόν ποτέ δεν γνωρίζεις ποια είναι η “σωστή” απόφαση τη στιγμή που καλείσαι να την πάρεις και πολλές φορές μπορεί να κάνεις κάτι το οποίο θα προκαλέσει μια απρόσμενη αντίδραση.
Αυτό ακριβώς είναι που κάνει το psychological horror του Tormentum II να λειτουργεί τόσο αποτελεσματικά. Ο φόβος δεν γεννιέται από ένα τέρας που ξεπηδά ξαφνικά στην οθόνη, αλλά από την αβεβαιότητα. Από τη στιγμή που δεν είσαι βέβαιος αν αυτό που βλέπεις είναι αληθινό, αν κάποιος προσπαθεί να σε βοηθήσει ή να σε χειραγωγήσει, ή ακόμη κι αν ο ίδιος ο David αντιλαμβάνεται σωστά τον κόσμο γύρω του.
Παράλληλα, καταφέρνει να σε κρατήσει συναισθηματικά επενδυμένο στους χαρακτήρες, παρότι αυτοί κατοικούν σε ένα εξαιρετικά παράξενο και συχνά αποκρουστικό περιβάλλον. Οι διάλογοι παραμένουν ανθρώπινοι, οι προσωπικές ιστορίες αποκτούν βάρος και αρκετές αποφάσεις αποκτούν μεγαλύτερη σημασία επειδή δεν αφορούν απλώς την εξέλιξη της πλοκής, αλλά τις ζωές των πλασμάτων που συναντάς.
Το Tormentum II είναι ένα παραδοσιακό point-and-click adventure, βασισμένο στην παρατήρηση, την εξερεύνηση και τη διαχείριση αντικειμένων. Δεν υπάρχουν μάχες, μηχανισμοί εξέλιξης ή περίπλοκα συστήματα. Ούτε καν το κλασικό pixel-hunting – παραδόξως. Η πρόοδος έρχεται αποκλειστικά μέσα από την περιέργεια σου και την ικανότητά να συνδέεις στοιχεία που αρχικά μοιάζουν ασύνδετα.
Το UI είναι υποδειγματικά καθαρό. Τα διαφορετικά εικονίδια δείχνουν με σαφήνεια πότε μπορείς να εξετάσεις ένα αντικείμενο, να το χρησιμοποιήσεις ή να μετακινηθείς σε άλλη περιοχή, μειώνοντας σημαντικά την αχρείαστη δοκιμή και την σύγχυση που χαρακτήριζε παλαιότερους τίτλους του genre. Το ίδιο ισχύει και για το inventory, το οποίο παραμένει απλό και λειτουργικό χωρίς να μπαίνει ποτέ εμπόδιο στον ρυθμό.
Η OhNoo Studio δείχνει ότι έχει αφουγκραστεί τη σύγχρονη φιλοσοφία των adventure games, κι ας έκανε ένα τόσο μεγάλο διάλειμμα, με ορισμένα μικρά quality-of-life χαρακτηριστικά. Ο David διατηρεί ένα notebook που αποθηκεύει αυτόματα σημαντικούς κωδικούς, σημειώσεις και στοιχεία που συναντάμε κατά την εξερεύνηση, οπότε δεν χρειάζεται να κρατάμε χειρόγραφες σημειώσεις ή να επιστρέφουμε συνεχώς σε παλιές τοποθεσίες για να θυμηθούμε μια λεπτομέρεια. Παράλληλα, η δυνατότητα επισήμανσης σημαντικών interactive αντικειμένων περιορίζει αισθητά το γνωστό pixel hunting που ταλαιπωρεί το είδος για δεκαετίες.
Ιδιαίτερα χρήσιμο αποδείχθηκε και το χειροποίητο overworld map. Αντί να σε αναγκάζει να διασχίζεις ξανά και ξανά τις ίδιες διαδρομές, επιτρέπει γρήγορη μεταφορά ανάμεσα στις περιοχές που έχεις ήδη επισκεφθεί και σου κάνει ξεκάθαρο το πότε έχεις ξεμπερδέψει με κάποια απο αυτές. Πρόκειται για μια απλή προσθήκη, όμως βελτιώνει σημαντικά το pacing, ειδικά όσο ο κόσμος μεγαλώνει και τα puzzles αρχίζουν να συνδέουν πολλαπλές τοποθεσίες μεταξύ τους.
Οι ίδιοι οι γρίφοι δεν είναι ιδιαίτερα δύσκολοι. Οι περισσότερες λύσεις βασίζονται στη σωστή παρατήρηση του περιβάλλοντος και στη λογική χρήση των αντικειμένων, χωρίς να καταφεύγουν σε παράλογους συνδυασμούς ή αυθαίρετα άλματα σκέψης – είναι αρκετά streamlined. Υπάρχουν μάλιστα ορισμένες πολύ εμπνευσμένες στιγμές όπου ο ήχος γίνεται μέρος της λύσης, σπάζοντας ευχάριστα τη μονοτονία των κλασικών γρίφων.
Από την άλλη όμως, οι βετεράνοι του είδους ίσως απογοητευτούν από την απλότητα του gameplay. Σε αρκετές περιπτώσεις η λύση γίνεται εμφανής πολύ γρήγορα, ενώ οι NPCs προσφέρουν αρκετές πληροφορίες, που σημαίνει πως δύσκολα θα κολλήσει κανείς για μεγάλο χρονικό διάστημα. Δεν θεωρώ πως αυτό αποτελεί σοβαρό μειονέκτημα, καθώς η πρόθεση του Tormentum είναι ξεκάθαρη. Το σύνθετο gameplay δεν έχει θέση και δεν νομίζω πως θα μπορούσε να έχει.
Το γεγονός πως οι επιλογές επηρεάζουν την εξέλιξη της ιστορίας, δίνει αφορμές για ένα ακόμη playthrough – κι ένα ακόμα, κι ένα ακόμα… Ορισμένες αποφάσεις μπορούν να οδηγήσουν διαφορετικούς χαρακτήρες σε εντελώς διαφορετική μοίρα, αλλάζοντας ταυτόχρονα και το ending. Έτσι, ακόμη και μετά την ολοκλήρωση του πρώτου playthrough, υπάρχει ουσιαστικός λόγος να επιστρέψει κανείς για να δει πώς εξελίσσονται εναλλακτικά τα γεγονότα.
Όπως είπα πιο πριν, το σύνθετο gameplay δεν είναι ο πρωταγωνιστής. Αυτόν τον ρόλο τον αναλαμβάνει το art direction. Τι να πει κανείς για το art direction. Η OhNoo Studio έχει δημιουργήσει έναν κόσμο που μοιάζει περισσότερο με διαδραστική γκαλερί σκοτεινής φαντασίας παρά με συμβατικό videogame. Κάθε περιοχή είναι ζωγραφισμένη στο χέρι, γεμάτη παραμορφωμένες οργανικές μορφές, σκουριασμένες μηχανές, τεράστιες βιομηχανικές κατασκευές και αλλόκοτα πλάσματα που σε αναγκάζουν να σταματήσεις για λίγα δευτερόλεπτα απλώς για να παρατηρήσεις τις λεπτομέρειές τους. Πρόκειται για ένα μοναδικό παιχνίδι.
Οι αριθμοί από μόνοι τους αποτυπώνουν το μέγεθος της δουλειάς. Υπάρχουν περισσότερες από 200 μοναδικές hand-painted σκηνές, που μαζί με τα close-up πλάνα ξεπερνούν συνολικά τα 500 ξεχωριστά artworks. Γνωρίζοντας ότι πίσω από αυτή την παραγωγή βρίσκεται μια εξαιρετικά μικρή ομάδα ανάπτυξης, είναι δύσκολο να μην εκτιμήσεις το επίπεδο λεπτομέρειας που υπάρχει σχεδόν σε κάθε οθόνη.
Οι επιρροές από τους H.R. Giger και Zdzisław Beksiński είναι εμφανείς, όμως ως παιχνίδι δεν στέκεται σε μια απλή μίμηση της χαρακτηριστικής αισθητικής τους. Παντρεύει στοιχεία science fiction, gothic fantasy και psychological horror, δημιουργώντας μια δική του εικαστική ταυτότητα. Η τεχνολογία δεν παρουσιάζεται ως κάτι εντυπωσιακό ή λαμπερό. Μοιάζει φθαρμένη, οργανική και σχεδόν άρρωστη, σαν να αντικατοπτρίζει τη σταδιακή ψυχολογική κατάρρευση του David.
Αυτό που εκτίμησα ιδιαίτερα είναι ότι τα περιβάλλοντα αφηγούνται ιστορίες. Μικρές λεπτομέρειες, παράξενα αντικείμενα, εγκαταλελειμμένοι χώροι και παράδοξες μηχανές δημιουργούν συνεχώς την αίσθηση πως κάθε περιοχή υπήρχε πολύ πριν φτάσουμε εμείς εκεί. Το environmental storytelling αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της εμπειρίας και είναι αυτό που κρατά αμείωτη την περιέργεια ακόμη και στις πιο ήρεμες στιγμές.
Εξίσου σημαντικός είναι και ο ρόλος του ήχου. Το soundtrack αποφεύγει τις έντονες μουσικές κορυφώσεις και επενδύει σε αργές, ατμοσφαιρικές συνθέσεις, βιομηχανικούς ήχους, απόκοσμα synths και διακριτικά φωνητικά που δημιουργούν μια διαρκή αίσθηση ανησυχίας. Αρκετές φορές, ο ήχος παύει να λειτουργεί μόνο ως συνοδεία και γίνεται οργανικό κομμάτι του gameplay, αφού ορισμένοι γρίφοι βασίζονται στην αναγνώριση μελωδιών ή συγκεκριμένων ηχητικών μοτίβων.
Το μοναδικό στοιχείο που αφήνει μια μικρή αίσθηση ανεκμετάλλευτης δυναμικής είναι η απουσία πλήρους voice acting. Οι χαρακτήρες διαθέτουν τόσο ιδιαίτερο σχεδιασμό και τόσο έντονη παρουσία, ώστε αρκετές σκηνές θα αποκτούσαν ακόμη μεγαλύτερο συναισθηματικό βάρος αν συνοδεύονταν από πραγματικές ερμηνείες. Η γραφή καταφέρνει να καλύψει σε μεγάλο βαθμό αυτό το κενό, όμως δύσκολα δεν φαντάζεται κανείς πόσο περισσότερο θα απογειώνονταν ορισμένες στιγμές με σωστή φωνητική απόδοση.
Σε τεχνικό επίπεδο, το Tormentum II αφήνει θετικές εντυπώσεις. Η συνολική εμπειρία κύλησε ομαλά, χωρίς προβλήματα, γεγονός ιδιαίτερα σημαντικό για ένα παιχνίδι που βασίζεται τόσο έντονα στην ατμόσφαιρα και στη συγκέντρωση.
Η διάρκεια κινείται περίπου μεταξύ οκτώ και δώδεκα ωρών, ανάλογα με το πόσο γρήγορα λύνει κανείς τους γρίφους και πόσο χρόνο αφιερώνει στην εξερεύνηση κάθε σκηνικού ή την ανάγνωση. Δεν πρόκειται για μια υπερβολικά μεγάλη παραγωγή, όμως ο κόσμος του παιχνιδιού είναι αρκετά εκτενής ώστε να μην δημιουργεί ποτέ την αίσθηση ότι τελειώνει βιαστικά. Επιπλέον, οι διαφορετικές επιλογές και τα πολλαπλά endings προσφέρουν ουσιαστικό replay value.
Δεν είναι όμως ένα παιχνίδι που μπορώ να προτείνω αδιακρίτως σε όλους – ναι, ακόμα και αν είσαι fan των point-and-click. Όσοι αναζητούν δράση, ένταση ή πολύπλοκους γρίφους πιθανότατα θα δυσκολευτούν να συνδεθούν μαζί του. Όσοι όμως αγαπούν τα κλασικά point-and-click adventures, το environmental storytelling και τις εμπειρίες που βασίζονται στην ατμόσφαιρα περισσότερο παρά στους μηχανισμούς (visual novel lovers), πρόκειται για μια από τις πιο ιδιαίτερες indie κυκλοφορίες των τελευταίων χρόνων. Το ίδιο ισχύει και για όσους εκτιμούν το ιδιαίτερο grotesque αισθητικό ύφος. Όσοι δεν μπορούν να συμβιβαστούν με αυτή την οπτική ταυτότητα δύσκολα θα αλλάξουν γνώμη παίζοντας.
Το Tormentum II πετυχαίνει κάτι ιδιαίτερο, για το franchise, λόγω της απόλυτη προσήλωσής του στην ταυτότητά του. Παίρνει όλα όσα έκαναν το πρώτο παιχνίδι ξεχωριστό και τα εξελίσσει με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, καλύτερη αφήγηση και ένα πραγματικά εντυπωσιακό καλλιτεχνικό αποτέλεσμα.
Η ατμόσφαιρα αποτελεί το μεγαλύτερο όπλο του. Το hand-painted art direction συγκαταλέγεται εύκολα ανάμεσα στα καλύτερα που έχουμε δει τα τελευταία χρόνια στον χώρο των indie adventures, ενώ το psychological horror λειτουργεί χάρη στη διαρκή αβεβαιότητα και όχι σε φθηνά τεχνάσματα. Τα puzzles παραμένουν διασκεδαστικά, έστω κι αν οι πιο έμπειροι ίσως επιθυμούσαν μεγαλύτερη πρόκληση, ενώ οι επιλογές που επηρεάζουν την εξέλιξη της ιστορίας προσθέτουν ουσιαστική αξία σε ένα νέο playthrough.
Είναι σκοτεινό, αποκρουστικό, αργό στον ρυθμό παιχνίδι και απαιτεί διάθεση. Για το κοινό στο οποίο απευθύνεται, αποτελεί μία από τις πιο ολοκληρωμένες και καλλιτεχνικά ξεχωριστές point-and-click εμπειρίες που υπάρχουν εκεί έξω, σε μία εξαιρετικά χαμηλή τιμή (18,99€) για το επίπεδο δουλειάς.
Tormentum II
Το Tormentum II εξελίσσει με επιτυχία τη φιλοσοφία του προκατόχου του, προσφέροντας ένα ιδιαίτερο psychological horror adventure που στηρίζεται στην ατμόσφαιρα, την καλλιτεχνική του ταυτότητα και την προσεγμένη αφήγηση. Αποτελεί μία από τις πιο ποιοτικές και ξεχωριστές indie προτάσεις της χρονιάς.